بایگانی دسته بندی ها: کردستان

موزه قرآن نگل

در ۶۵ کیلومتری غرب سنندج در مسیر جاده‌ی سنندج – مریوان، در داخل مسجد روستای نگل، قرآنی خطی از دوران گذشته وجود دارد که بنا به اعتقادات مردم یکی از چهار قرآن خطی است که در زمان خلیفه‌ی سوم به رشته‌ی تحریر درآمده و به چهار اقلیم دنیا فرستاده شده است.قطع قرآن رحلی بزرگ، جلد آن چرمی و صفحات کاغذی ضخیم آن به علت تشابهی که با پوست دارد بین مردم به پوست آهو شهرت یافته است.این قرآن در بین مردم جایگاه والایی داشته و همه روزه عده کثیری از نقاط دوردست برای زیارت آن به این روستا می‌آیند.

مسجد جامع سنندج

این مسجد در ضلع شمالی خیابان امام خمینی(ره) قرار گرفته است.براساس مدارک موجود، زمان احداث مسجد مربوط به دوره‌ی قاجار بوده و به دستور امان‌الله خان والی کردستان در سال ۱۲۲۸ هجری قمری ساخته شده است.این مسجد دو ایوانی است با یک حیاط مرکزی که در پیرامون آن ۱۲ حجره برای طلاب علوم دینی ساخته شده است.مسجد، شبستانی بزرگ با ۲۴ ستون دارد و اطراف شبستان و سر ستون‌ها با آیات کلام‌الله مجید مزین شده است.برای تزیین دیوارهای مسجد از کاشی‌های هفت‌رنگ استفاده شده و در ازاره‌های آن سنگ مرمر به کار رفته است.

حمام قسلان

حمامی قدیمی است از دوره قجر در روستای قسلان قروه به فاصله ۱۰ کیلومتری از قروه و شرق سریش آباد. طرحهای معماری داخلی حمام، کاشیکاریها و دیگر قسمتها قابل توجه می باشند. با توجه به اینکه یک امامزاده و نیز چشمه آبمعدنی باباگرگر در این منطقه واقع هستند لذا از نظر توریستی بسیار مورد توجه می باشد.

امامزاده پیرعمر

امام زاده پیر عمر در ضلع جنوبی خیابان امام خمینی واقع شده و تاریخ ساخت آن سال ۱۰۴۶ ه.ق می باشد . امام زاده پیر عمر را پسر بلافصل حضرت علی (ع) می دانند . بنای آرامگاه شامل تزئینات آجری گچبری و اروسی های زیبا است.

روستای پالنگان

پالنگان یکی از روستاهای دهستان ژاورود از توابع شهرستان کامیاران در استان کردستان است و در ۴۷ کیلومتری شمال‌غرب این شهر و در دره تنگیور قرار دارد.این روستا علاوه بر داشتن معماری زیبا، دارای چشمه‌ها، آبشارها و طبیعتی سرشار از زیبایی منحصر به فرد در استان کردستان است و در کنار رودخانه‌ای قرار گرفته که به رودخانه سیروان می پیوندد. این ناحیه از مراکز مهم استان کردستان در دوره سلجوقی به بعد بوده است و قلعه پالنگان که مجاور روستا و در بالای کوه قرار دارد بیانگر این مطلب است. با توجه به بقایای مساجد، منازل قدیمی و باغ های زیبای این روستا به نظر می‌رسد که شالوده اصلی آن به دوره سامانی بازمی‌گردد.

عمارت وکیل الملک سنندج

از جمله بناهای دیدنی و قدیمی شهر سنندج عمارتی معروف به عمارت وکیل است که در خیابان کشاورز قرار گرفته است. این عمارت، ملک موروثی و شخصی خانواده «وکیل » می‌باشد که همیشه در تاریخ کردستان مسند قدرت را در دست داشتند.اصل بنای این عمارت به دوره زندیه مربوط است که توسط «حاج محمد رشید بیگ وکیل » – از امرای مفرخان زند- احداث شده و در دوره‌های بعدی به تدریج تکمیل شده است.اروسی ‌های پرکار و آجر کاری ‌های زیبا در این عمارت، از ویژگی ‌های بارز این مجموعه است که جلوه خاصی در این بنا داده است.

کوه آبیدر

وه آبیدر به عنوان یکی از تفرجگاه‌های اصلی مردم شهر سنندج به شمار می‌رود. برخی از مکانهای گردشگری مشهور آن عبارت‌اند از کانی شفا، ماماتکه، گویزه کویر، خضر زنده (خیرزنه)، تاقه‌دار، امیریه، هفت آسیاب، بان شلانه، کچک(سنگ) قرآن، کانی کچک و قله آبیدر که پناهگاهی هم برای کوهنوردان در آنجا ساخته شده‌است.آن چه مورد محبوبیت این کوه شده‌است، نزدیکی آن به شهر سنندج، بلند بودن آن نسبت به تپه‌های اطراف و از همه مهم‌تر، وجود چشمه‌های زیر زمینی فراوان آن می‌باشد. در واقع واژه آبیدر (آب‌به‌در) به معنی جایی است که از آن آب فراوان تراوش می‌کند. نزدیکی این کوه به شهر تا آن حد است که در دامنهٔ آن احداث مسکن صورت گرفته و هم اکنون نیز در جریان است. افراد بسیاری (به ویژه در تعطیلات) به این تفرجگاه می‌روند و از منظره شهر سنندج دیدن می‌کنند
سنگ‌نبشته اورامان کامیاران

سنگ‌نبشته اورامان کامیاران

در ۴۵ کیلومتری شمال غربی کامیاران، در حدود ۵۰۰ متری شمال غرب روستای «تنگیور» در تنگه کوه‌های «زینانه»، در بلندترین نقطه صخره کوه، بقایای کتیبه و نقش برجسته ای به چشم می خورد که به خط میخی آشوری است و در یک طاق نما به ارتفاع ۱۲۰ و پهنای ۱۷۰ و عمق ۳۵ سانتی متر حجاری و نقش شده است.

درون طاق نما و درغرب آن، نقش برجسته انسانی به طول نیم متروعرض ۳۵ سانتی متر حک شده که احتمالا تصویر « سارگن دوم» پادشاه آشوری است. نقش شاه به صورت نیم رخ، با کلاهی استوانه ای و شبیه باشلاق، پای راست خود را در جلو و پای چپ را عقب قرار داده است. دست راست شاه به طرف بالا بلند شده و دست چپ در مقابل شکم قرار دارد.

در کنار این نقش برجسته، کتیبه ای به خط میخی با حدود ۵۰ سطر نوشته، در کادری به ابعاد ۱۲۰× ۱۲۰ سانتیمتر دیده می شود. این کتیبه به خط میخی و به زبان آشوری باستان است که پس از ستایش خدایان آشوری مانند خدای آشور، مردوک، نابو، سین، شمش و ایشتار به شرح پیروزی‌های خود پرداخته است و در ادامه به نقاط مختلف شهرها، روستاها و مناطقی که در این جنگ تصرف و ویران نموده، اشاره دارد. تاریخ کتیبه احتمالا مربوط به ا واخر هزاره دوم و اوایل هزاره اول پیش از میلاد است.

عمارت آصف وزیری

عمارت آصف وزیری سنندج

عمارت آصف که با نام خانه کرد در سنندج معروف است، به عنوان نمادی از هویت فرهنگی اقوام کرد و گنجینه مردم‌شناسی مردم کرد از با ارزشترین آثار فرهنگی و تاریخی کردستان اردلان است. عمارت آصف که امروز در برگیرنده بخشی از پروژه فرهنگی خانه کرد، شامل فضاها و غرفه‌های نمایشی موزه‌است، که یکی از قدیمی‌ترین بناهای شهر سنندج محسوب می‌شود و در خیابان امام خمینی، نزدیک مسجد دارالاحسان قرار دارد. این عمارت توسط «آصف اعظم» (میرزا علی نقی خان لشکر نویس) در دوره صفویه احداث شد.

شکل گیری عمارت آصف به چهار دوره تقسیم می‌شود که دوره اول آن مربوط به بخش شمالی شامل تالار تشریفات، اتاق‌ها و راهروهای طرفین و قسمتی از فضاهای بخش شرقی مربوط به دوره صفویه‌است. دوره دوم شکل گیری عمارت آصف مربوط به نیمه نخست دوره قاجار است، در این دوره ضلع‌های شرقی و غربی حیاط بیرونی و حمام عمارت ساخته شده‌است. دوره سوم که شامل احداث فضاهای اندرونی، سردر ورودی نیم هشتی و بازسازی بخش غربی تالار تشریفات می‌شود مربوط به سال‌های ۱۳۱۲ تا ۱۳۱۶ هجری شمسی است. دوره چهارم شکل گیری عمارت آصف مربوط به سال‌های ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲ است که شامل مرمت کلیه قسمت‌های عمارت، تعویض سنگفرش کف حیاط، ساخت دوباره حیاط مستخدمان به شکل امروزی است.

«موزه مردم‌شناسی مناطق کردنشین» یا «خانه کرد»، بزرگترین موزه مردم‌شناسی مربوط به یک قوم در ایران است. مرحله نخست پروژه خانه کرد که عمارت آصف را به خود اختصاص داده شامل، نگارخانه و حیات ورودی، حمام، غرفه‌های زندگی شهری، مکتب خانه، قلاب بافی، زیورآلات، بخش کشاورزی، مشاغل و فنون، بخش اسناد و عکس‌های تاریخی، اتاق خان، بخش پوشاک، غرفه شکار، غرفه صنایع دستی، غرفه بخش مطبخ زندگی روستایی، کتابخانه و مرکز اسناد است. مجموعه عمارت آصف که حدود چهار هزار متر مربع عرصه و اعیانی دارد و در زمره خانه‌های اعیانی مسکونی مورد توجه در معماری مسکن است، در سال ۱۳۷۵ به شماره ۱۸۲۲ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.

این بنا علاوه بر سر در نیم هشتی، دالان ورودی و اتاق تقسیم آب دارای چهار حیاط بیرونی، اندرونی، مستخدمین و مطبخ است. حیاط بیرونی که حیاط اصلی هم هست دارای پلانی مستطیل شکل و دو ایوان و آب نما و باغچه با طرح چهار باغ است و در ضلع شمالی آن تالار اصلی با تزیینات منحصر به فرد شامل گچ بری‌ها، مقرنس کاری و اورسی زیبا و پرکاری با نقوش هندسی قرار دارد.

در ضلع شرقی حیاط بیرونی فضاهایی شامل راهروهای ارتباطی و دو سه در و یک چهار دری و دو اتاق وجود دارد و در ضلع غربی آن ایوانی سراسری با ستون‌های آجری واقع شده و در پشت این ایوان یک تالار با اورسی بسیار زیبا که دارای طرح اسلیمی است و دو اتاق در طرفین آن قرار دارد. از قسمت ای مهم حیاط بیرونی حمام عمارت است که زیباترین حمام تاریخی سنندج است و دارای ستون‌های سنگی حجاری شده و تزیینات آهک بری و کاشی کاری است.

حیاط اندرونی در ضلع شمالی عمارت واقع شده و در اوایل دوره پهلوی و بر اساس معماری بومی ساخته شده‌است. فضاهای حیاط اندرونی به صورت دو اشکوبه، با یک طبقه زیر زمین و ایوانی با شش ستون چوبی و تزیینات گچبری ساخته شده و دارای آب نمایی لوزی شکل با باغچه‌هایی در اطراف است. حیاط مستخدمین در ضلع جنوبی مجموعه و در کنار دالان ورودی واقع شده‌است فضاهای معماری این بخش در سال‌های گذشته به طور کلی تخریب شده بود و آثاری که نمایانگر شیوه ساخت و ساز آن باشد باقی نمانده بود و به همین دلیل بازسازی حیاط مستخدمین بر اساس طرحی جدید منطبق با اصول معماری سنتی بوده که شامل حیاطی مرکزی با رواق‌های پیرامون، نگارخانه، سرویس بهداشتی و فضاهای تاسیساتی است.

در گوشه ضلع جنوبی عمارت، حیاط کوچکی قرار دارد که به حیاط مطبخ معروف است و دارای آب نمایی سنگی است و در مطبخ که فضایی است مسقف، با طاق و تویزه به این حیاط باز می‌شود. آب مورد نیاز مجموعه عمارت آصف از یک رشته قنات که از غرب سنندج توسط تنبوشه‌های سفالی و لوله‌های فلزی جدید جاری است تامین می‌شود.

برای تنظیم و تقسیم مناسب آب، فضایی در کنار دالان ورودی ساخته شده که به اتاق تقسیم آب معروف است و اکنون آب، آب نمای مقابل تالار، حوض حیاط‌های مستخدمین، مطبخ و اندرونی از آن تامین می‌شود. ویژگی‌های دیگر این بنا در قسمت به اصطلاح شاه نشین وجود یک ایوان دوستونه و دو ردیف پله در طرفین و استفاده از همین راه پله به عنوان ورودی مشترک بین شاه نشین و فضای مسکونی واقع در طرفین آن می‌باشد. لازم به توضیح است که اینگونه الگوی معماری مسکونی در خانه‌های اصفهان و تهران و خصوصا در ابنیه مسکونی دوره قاجار کاملا به چشم می‌خورد.

از آنجایی که سنندج در ناحیه سرد و کوهستانی واقع است، برای دفع سرما، ساختمان‌های فرم‌های باز با فرم‌هایی که ضلع‌های شمالی، جنوبی آنها بلند تر از ضلع‌های شرقی، غربی آنهاست مناسب نیست و بهتر است، فرم ساختمان فشرده و پلان آن مربع باشد. ساختمان‌های دو طبقه‌ای که فرم آنها شبیه به مکعب است، بهترین نوع ساختمان از نظر کنترل گرمای داخلی در زمستان است. بخش اصلی خانه برای استفاده بیشتر از تابش خورشید در شمال حیاط و رو به قبله ساخته شده‌است. برای کاهش سرما در زمستان از جرزهای قطور و سقف‌های دوجداره استفاده شده.

 

سد وحدت سنندج

سد وحدت سنندج

سد مخزنی وحدت (قشلاق) بر روی رودخانه قشلاق در در فاصله ۲۰کیلومتری شمال سنندج در مسیر جاده سقز، روی کوه‌های منطقه «ساتله و تیرگرا» احداث شده است. دریاچه پشت این سد ۱۱ کیلومتر درازا دارد و وسعتی معادل ۹۳۴ هکتار را در بر می گیرد و با توجه به سطح دریا و حجم آب، زمینه مناسبی برای انواع ورزش‌های آبی به وجود آورده است. این دریاچه هم چنین محل زیست ماهیان مختلف از خانواده کپور ماهیان است که از آن جمله می توان به ماهی عروس، شاه کولی، سیاه ماهی، آلبورنوس کاپیتو، ماهی سیاه و سس ماهی اشاره کرد. به همین دلیل شرایط ماهی گیری تفریحی نیز فراهم شده است. دریاچه پشت سد با فضای سبز و جنگل کاری اطراف از دیدنی‌های جالب توجه شهر محسوب می شود. هم چنین امکانات تفریحی و اسکله قایق رانی دریاچه هر ساله تعداد زیادی علاقمندان به ورزش‌های آبی را به سوی این مکان جذب می کند.

عمارت سالار سعید

عمارت سالار سعید سنندج

عمارت سالار سعید ساختمانی تاریخی و محل موزه سنندج است که در شهر سنندج ایران واقع شده‌است.

این موزه در خیابان امام کوچه حبیبی و در بخش برونی عمارت ملا لطف الله شیخ الاسلام قرار دارد و در آن آثار و اشیاء تاریخی کشف شده از استان و سایر نقاط ایران به نمایش گذاشته شده‌است. اروسی موزه سنندج یکی از نمونه‌های اروسی سازی و کار استادکاران سنندجی می‌باشد.

این عمارت به سفارش«ملا لطف الله شیخ الاسلام» ساخته شده که پس از فوت آن توسط نوادگان او به دو بخش جداگانه تفکیک گردید و به فروش رسید.بخش اندرونی به تملک خانواده «حبیبی» و بخش بیرونی به تملک «عبدالحمید خان سنندجی(سالار سعید)» در آمد که از این رو امروز هر بخش از آن بنای یکپارچه با نام مالکان جدید شناخته میشود. «سالار سعید» بخش بیرونی عمارت را در سال ۱۱۳۶ به اداره فرهنگ واگذار کرد و تا سال ۱۳۵۱ این بخش در اختیار اداره فرهنگ بود و برای مواردی چون دانشسرا، کتابخانه و خانه پیشاهنگان مورد استفاده قرار گرفت. در همین سال از طرف وزارت فرهنگ و هنر وقت جهت تاسیس موزه تملک شد و پس از مرمت و آماده سازی در مهر ماه ۱۳۵۴ با نام «موزه سنندج» افتتاح گردید. بخش اندرونی نیز تا سال ۱۳۷۱ در مالکیت خانواده «حبیبی» بود و در این سال به تملک میراث فرهنگی و گردشگری استان کردستان در آمد.

این ساختمان یکی از بناهای تاریخی استان کردستان است که تبدیل به موزه سنندج شده‌است. این عمارت در اواخر دوره ناصر الدین قاجار بنا شده‌است. روش و سبک ساخت آن تحت تاثیر معماری دوره قجر بوده‌است. زیرزمین این عمارت دارای حوضی می‌باشد و دارای سقفی گنبدی شکل است که به طرز زیبایی آزین شده‌است. این بنا از سنگ، آجر و چوب با پشت بام شیروانی ساخته شده‌است. زیباترین و جالبترین قسمت ساختمان، پنجره‌های ارسی بزرگ هال می‌باشند که هفت در دارند و به خودی خود یک شاهکار هنری می‌باشند. (لطفا در مورد عکس قدیمی موزه ومنبع آن توضیح دهید. میراث فرهنگی کردستان)

موزه سنندج که در مرکز شهر سنندج در خیابان امام خمینی واقع شده از جمله این موزه هاست که در مجاورت آن بناهایی چون عمارت آصف وزیری، مسجد جامع و خانه مجتهدی قرار دارد. این موزه از ابتدای تأسیس دارای ۲ بخش باستان‌شناسی و مردم‌شناسی بوده‌است. در بخش باستان‌شناسی آن اشیا دوره‌های مختلف از ماقبل تاریخ تا دوره قاجار نگهداری می‌شود که بخشی از این اشیا متعلق به استان کردستان و برخی متعلق به استان‌های همجوار و برخی دیگر متعلق به استان‌های دیگر یا مکشوفه از قاچاقچیان است. بخش مردم‌شناسی موزه در قبل از انقلاب به صورت نمایشگاه موقت اداره می‌شد و هر چند مدت یک بار اشیای یکی از استان‌های کشور را در این بخش به نمایش می‌گذاشتند، لیکن پس از انقلاب این بخش صرفاً به نمایش آثار مردم‌شناسی کردستان اختصاص داده شد و با تأسیس خانه کرد در سال ۱۳۸۲ اشیای مردم‌شناسی موزه به عمارت آصف وزیری (خانه کرد) منتقل شد و تمام فضای موزه به نمایش اشیای باستان‌شناسی و تاریخی اختصاص یافت.

بخش پیش از تاریخ

این بخش در راهرو ورودی و یکی از اتاق‌های جنب سالن اصلی قرار گرفته‌است. در بخش پیش از تاریخ یک مجموعه ظروف سفالی نگهداری می‌شوند که مکشوفه از مناطق کردستان و بخصوص شهرستان بانه هستند. تعدادی از ظروف نیز مربوط به کنگاور هستند. در میان اشیا این بخش پیه سوزهای مکشوفه از بانه بسیار قابل توجه هستند.

بخش عص‍ر ت‍‍اریخ

اشیا دوران تاریخی عمده‌ترین اشیا موزه را تشکیل می‌دهند. سالن اصلی یکی از اتاق‌های جنب سالن و راهرو خروجی به نمایش این اشیا اختصاص یافته‌است. مهم‌ترین آنها اشیا مکشوفه از تپه زیویه یعنی مهم‌ترین تپه تاریخی استان کردستان است. اشیا تپه زیویه عبارتند از، اشیا طلایی: شامل چند قطعه زیورآلات زنانه، اشیا سفالی، انواع ظروف سفالی به رنگ‌های خاکستری، قرمز و نخودی(که زیباترین آنها تنگ کوچک لعابدار منقوشی است که لعاب آن فیروزه‌ای و سفید و زرد بوده و نقش گل‌های آن به شکل گلچه است) اشیا مفرغی شامل ظروف، انواع تبر، سنجاق‌های تدفینی، سوزن‌های دوخت و حلقه‌ها، اشیایی از جنس استخوان و عاج، شامل قطعات تصاویری از شکار و نبرد نقش‌های اسطوره‌ای، گل‌های رزت، نقوش هندسی و سرپیکان و اشیا سنگی: شامل سردوک‌ها، حلقه‌ها و مهره‌ها. علاوه بر اشیا زیویه مجموعه‌ای از اشیای فلزی و سفالی دیگر شامل انواع سرنیزه، خنجر، حلقه‌های گوناگون، مجسمه‌های کوچک و ظروف سفالی با اشکال مختلف و بعضاً با نقوش کنده یا ترسیم شده به رنگ‌های قرمز، خاکستری، نخودی و همچنین ظروف شیشه‌ای شامل انواع پیاله و عطردان در این بخش وجود دارد که با توجه به توفیقی بودن آنها، محل دقیق کشف شان معلوم نیست، قسمت دیگری از اشیای بخش دوران تاریخی، خمره‌های سفالی هستند که اصطلاحاً به خمره‌های تدفینی مشهورند. این خمره‌ها به علت حجم بزرگشان در فضای باز موزه نگهداری می‌شوند و تعدادی از آنها که کوچک تر هستند در فضای داخلی موزه قرار داده شده‌اند. آخرین اشیای این بخش اشیایی هستند که از حفاری‌های غار کرفتو به دست آمده‌اند و بعضاً قابل مقایسه با اشیای زیویه هستند.

بخش دوران اسلام‍‍ی

اشیای این بخش به ۲ قسمت سفالی و فلزی تقسیم شده‌اند. در سالن سفال اشیای زیبایی از هنر سفالگری هنرمندان دوره اسلامی نگهداری می‌شود این اشیا که عبارتند از تنگ، کاسه، قدح، بشقاب و مجسمه و ریتون که به طرز استادانه‌ای ساخته شده و با لعاب و نقوش و خطوط تزئین یافته‌اند بخش بسیار کمی از این اشیا متعلق به کردستان است و بیشتر آنها مربوط به نقاط دیگر کشور و مخصوصاً ری، کاشان و نیشابور هستند. در قسمت اشیای فلزی انواع کاسه و بادیه تنگ، سینی، سنگابه، دیگچه و انواع پیه سوز نگهداری می‌شود.

بخش نمایش موقت

این بخش در حقیقت زیرزمین ساختمان یا همان حوض خانه‌است و اکنون به نمایش هنری خارجی اختصاص یافته و از اشیای مهم این بخش می‌توان به مجسمه‌های برنزی و ظروف شیشه‌ای اشاره کرد. اشیای این بخش برحسب برنامه‌های موزه تعویض می‌شوند. علاوه بر بخش‌های عنوان شده و اشیای آن، تعدادی سنگ نوشته که عبارتند از کتیبه‌ها و سنگ قبرها در فضای باز نگهداری می‌شوند.

 

گردشگاه آبیدر سنندج

گردشگاه آبیدر سنندج

آبیدَر (کردی: Awiyer) نام کوهی است مشرف به شهر سنندج در کردستان اردلان با ارتفاعی حدود ۲۵۵۰ متر.

کوه آبیدر به عنوان یکی از تفرجگاه‌های اصلی مردم شهر سنندج به شمار می‌رود. برخی از مکانهای گردشگری مشهور آن عبارت‌اند از کانی شفا، ماماتکه، گویزه کویر، خضر زنده (خیرزنه)، تاقه‌دار، امیریه، هفت آسیاب، بان شلانه، کچک(سنگ) قرآن، کانی کچک و قله آبیدر که پناهگاهی هم برای کوهنوردان در آنجا ساخته شده‌است. آن چه مورد محبوبیت این کوه شده‌است، نزدیکی آن به شهر سنندج، بلند بودن آن نسبت به تپه‌های اطراف و از همه مهم‌تر، وجود چشمه‌های زیر زمینی فراوان آن می‌باشد. در واقع واژه آبیدر (آب‌به‌در) به معنی جایی است که از آن آب فراوان تراوش می‌کند. نزدیکی این کوه به شهر تا آن حد است که در دامنهٔ آن احداث مسکن صورت گرفته و هم اکنون نیز در جریان است. افراد بسیاری (به ویژه در تعطیلات) به این تفرجگاه می‌روند و از منظره شهر سنندج دیدن می‌کنند.

آبیدر در زبان کردی با لهجه سورانی اردلانی ئاویه ر (awiar) نامیده می‌شود. در واقع آبیدر از دو کوه به نامهای آبیدر بزرگ و آبیدر کوچک تشکیل یافته‌است. ارتفاع آبیدر بزرگ همانطور که قبلا هم گفته شد، ۲۵۵۰ متر از سطح دریا است درحالیکه ارتفاع آبیدر کوچک در حدود ۲۲۵۰ متر از سطح دریا می‌باشد. در بالای قله تخت آبیدر کوچک یک جان‌پناه برای استفاده کوهنوردان احداث شده‌است و در حال حاضر مشغول به ساخت تله‌کابین در مسیر بین پارک کودک و قله آن می‌باشند.

غار کرفتو دیواندره

غار کرفتو دیواندره

کَرَفتو (به کردی: ئه‌شکه‌وتی که‌ره‌فتوو، Eşkewti Kereftû) نام یکی از غارهای مهم ایران است.غارکرفتو مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در شهرستان دیواندره، بخش کرفتو، روستای مسعود آباد واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ با شمارهٔ ثبت ۳۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. این غار در فاصلهٔ ۶۴ کیلومتری شهر سقز در نزدیکی روستای کرفتو، در استان کردستان قرار دارد و از جاذبه‌های گردشگری این استان است. کتیبه‌ای یونانی بر سردر یکی از اتاقهای طبقهٔ سوم این غار وجود دارد که از این غار به عنوان معبد هراکلس نام برده‌است. در معماری این غار علاوه بر ایجاد اتاقها و راهروهای عبوری، سعی شده تا اتاقها با هم مرتبط باشند. نورگیرهایی به سمت بیرون تعبیه شده‌اند و بر دیوارهای غار در بعضی از اتاقها نقوشی به صورت تجریدی از حیوانات، انسان و گیاه حجاری شده‌است.

با توجه به پژوهشهای به عمل آمده، در دوران میان‌زیستی کرفتو در زیر آب بوده‌است و در اواخر این دوره ارتفاعات آن از آب خارج شده‌است. غار کرفتو از غارهای آهکی و طبیعی است که در ادوار مختلف تغییرات و دگرگونی‌های عمده و دخل و تصرفات بسیار در آن به وجود آمده‌است. در حال حاضر طول غار حدود ۷۵۰ متر است و راههای فرعی متعددی از آن منشعب می‌شود. غار چهار طبقه دارد و حجاران هنرمند، به زیبایی فضاهایی را در مدخلهای غار تراشیده و اتاقها، راهرو و دالانهای متعددی را به وجود آورده‌اند.

این غار در سال ۱۳۷۹ گمانه‌زنی شد و با بررسی‌های باستان‌شناختی در محوطهٔ بیرون و داخل غار آثاری از دوران‌های مختلف به دست آمد. کشف تراشه‌های سنگی در طبقهٔ چهارم و محوطهٔ بیرون غار می‌تواند نشانه‌ای از استفادهٔ انسان در دوران پیش از تاریخ از این غار باشد. همچنین نمونهٔ سفال‌ها و اشیای به دست آمده، ادامهٔ سکونت انسان را در طول دوران تاریخی اشکانی و ساسانی و دوران اسالمی یعنی سده‌های ششم تا هشتم هجری را مسجل می‌سازد. اقداماتی در طول سال‌های ۱۳۷۸ و ۱۳۷۹ انجام شده که شامل سامان‌دهی محوطهٔ بیرون غار، پلهٔبندی، سکوهای استراحت، پارکینگ، سرایداری، سرویس‌های بهداشتی و برق‌کشی غار است.

مسجد دومناره سقز

مسجد دومناره سقز

مسجد دومناره مسجد دو مناره واقع در محلهٔ میان قلعه سقز و در دامنه یگانه تپه تاریخی داخل شهر، یعنی نارین قلعه، ودر واقع در بافت قدیم شهر در خیابان امام خمینی ودر پشت حسینیه قرار دارد . این مسجد در محیطی آزاد ساخته شده واز هر چهار طرف باز است . از طرف شمال به یک کوچه سه متری محدود به تپه قلعه نارین وخیابان امام، واز جنوب به محوطهٔ باز حوض خانه راه دارد . در جهت غرب به یک گذر گاه چهار متری، واز طرف شرق نیز به یک کوچه یک متری محدود است . این مسجد در سال ۱۳۸۰ با شماره ثبتی ۲۶۰۰، جزو آثار ملی به ثبت رسید .

بنای مسجد طبق روایات محلی، به زمان شیخ حسن مولان آباد، از عرفای حکیم و ریاضیدان مشهور عصر افشاریه بر می گردد. هنگام عزیمت نادر شاه افشار به بغداد، وی از منطقه سقز عبور کرد وطبق در خواست شیخ حسن مولان آباد برای ساخت مسجدی برای اهالی شهر سقز، نادر شاه دستو ساخت این مسجد را در بافت قدیم شهر سقز داد . در حال حاظر نیز برخی از اهالی منطقه به این مسجد، مسجد شیخ حسن مولان آباد می گویند.

از نشانه‌ها ودلایل صحت این مدعا، این است که در این سفر نادرشاه دو عصای مرصع ویک سفرهٔ منقوش زیبای چرمی را نیز به شیخ حسن هدیه می دهد این وسایل در حال حاظر در قریهٔ مولان آباد، که آرام گاه این عارف عالی مرتبه در آن قرار دارد، نگهداری می‌شود . همچنین یک جلد کلام ا… مجید خطی در مقبره شیخ حسن است، وتاریخ آن به اواخر دوره افشاریه دلالت دارد.

همچنین با توجه به کاشی کاری‌های این مسجد که بیشتر به اواخر افشاریه واوایل زندیه است وخصوصیات آن دوران را دارد، می توان به طور قطع مطمئن شد که بنا مربوط به دوره افشاریه است، ودر دوران‌های بعدی مرمت شده وتعمیرات جزیی در آن صورت گرفته است .

مسجد دو منارهٔ سقز پلانی تقریبا مربع شکل دارد . در ساخت این مسجد، از مصالحی مانند : خشت خام، ملات گل، ستگ‌های لاشه، آجر وچوب استفاده شده است .

ورودی این مسجد در ضلع غربی قرار گرفته است . این در ورودی، سر در آجری با بافت گره چینی آجر وکاشی زرد رنگ دارد؛ که معرف دورهٔ زندیه است . بعد از در ورودی یک دالان ارتباطی، حدود ۳ در ۳٫۵ متر است، که از همین دالان به وسیلهٔ نه پله می توان به پشت بام مسجد رسید . پله‌های این راه ارتباطی، بدین صورت ساخته شده اند که چوبی جهت لبه پله استفاده نموده وبرای ساخت پله‌ها پشت این لبه چوبی را به وسیله سنگ‌های لاشه، خشت خام واندود کاه گل پر کرده اند .

شبستان مسجد دقیقا در ضلع شرقی این دالان قرار دارد، که از طریق درگاه جدا گانه میتوان به آن راه یافت . ابعاد این شبستان ، ۱۰ در ۱۲ متر است . سقف این شبستان با ارتفاع ۲ متر و۸۰ سانتی متر همانند بیشتر مساجد محل – بر روی چهار ستون چوبی تقریبا مدور با سر ستون‌های چوبی، تکیه داده است . پشت بام این مسجد تا سال ۱۳۶۴، کاهگلی بود، که در آن سال با همت اهالی محله اندود کاه گل برداشته وپشت بام بنا آسفالت شد . قطر ستون‌های این بنا در حدود ۳۵ سانتی متر است، که بر پایه ستون‌های سنگی قرار دارند .

در ضلع جنوبی این شبستان وقبل از هر چیزی، محراب مسجد جلب توجه می‌کند . این محراب بافت فدیم خود را که همان طاق هلالی می‌باشد، حفظ کرده است . البته به دلیل این که در سال ۱۳۷۸ همهٔ مسجد گچ کاری مجدد شد، تغییراتی در تزیینات ومشخصه‌های آن به وجود آمد، به طوری که امروزه فقط محرابی هلالی مشاهده می‌شود که بر بالای آن بسم ا.. الرحمن الرحیم با گچ قالب گیری شده است .

در ضلع جنوبی شبستان علاوه بر محراب، دو راه ارتباطی دیگر که دقیقا شکل محراب را دارند، برای راه یافتن به ایوان جلوی مسجد تعبیه شده است ف قطر دیوارهای این مسجد حدود یک متر وهفتاد سانتی متر است، که در ضلع جنوبی وداخل محراب، به وضوح می توان آن را مشاهده کرد . راز استحکام وپایداری بنا از دورهٔ افشاریه تا کنون بدون تردید همیسن ضخامت وبستری دیوارهای ان است . در ضلع شرقی شبستان، شش تاقچه به اندازه‌های متفاوت قرار گرفته است، که برای نگهداری مصحفها ووسایل دیگر مربوط به مسجد استفاده می‌شود . در این ضلع همچنین یک در ارتباطی به اتاق واقع در ضلع شرقی مسجد که برای انباری از آن استفاده می‌شود، تعبیه شده است . در ضلع شمالی در سال ۱۳۷۹ شومینه ای ساختند که بیشتر جنبهٔ تزیینی داشته که البته در حال حاطر دهانهٔ شومینه را بسته اند وبه عنوان لولهٔ بخاری از آن استفاده میکنند . در ضلع غربی شبستان، چهار تاقچه به اندازه‌های متفاوت ساخته شده اند، که همان کار برد تاقچه‌های ضلع شرقی را دارند . تاقچه هایی که از آن‌ها نام برده شد، به دلیل متاخر بودن گچ کاری مسجد، مشخصه‌های بارزی ندارند که بتوان آن را بر شمرد . فقط تاقچه هایی اند معمولی با شکل تقریبا مستطیلی، که البته دیوارهای اضلاع شبستان را از حد یکنواختی بیش از حد خارج کرده اند .

در ضلع غربی مسجد علاوه بر دالان ارتباطی به شبستان اصلی مسجد، دو اتاق دیگر نیز وجود دارد، که در ادوار پیشین، محل سکونت طلبه‌های دینی ومحل درس خواندن آنان بود . در حاط حاظر، کار بری این دو اتاق عوض شده، به طوری که یکی از اتاق‌ها به وضو خانه تبدیل شده واتاق دیگر نیز خالی مانده است . راه ارتباطی به این اتاق‌ها، از داخل شبستان است . از طریق اتاق اول می توان به اتاق دوم راه یافت .

احتمالا، از ایوان جلوی مسجد، به عنوان مصلای تابستانی استفاده می شد . به دلیل این که مسجد همانند اغلب خانه‌های این منطقه بر سطحی شیب دار بنا شده است، معماران اولیه آن برای این که بتوانند مسجد را بر روی سطحی مسطح بنا کنند، مجبور بوده اند در جلوی مسجد سکویی از سنگ‌های لاشه با ارتفاعی در حدود ۴ تا ۴٫۵ متر بنا نمایند، وسپس مسجد را بر روی این سکوی سنگی بنا کنند . ایوان جلوی مسجد، دقیقا بر روی این سکو سنگ چین شده ساخته شده است . ابعاد این ایوان ۴٫۸۰ در ۱۶ متری می‌باشد، که با شیستان اصلی مسجد دارای بامی در یک سطح است . این ایوان در ضلع غربی، همانند خود مسجد، در مجزایی دارد . بر بالای این در ورودی سر دری با بافت گره چینی آجر وکاشی هست، که در آن عبارت : ( علی مدد ) نقش بسته شده است . علاوه بر این در ورودی، می توان از طریق محراب ودرهای جانبی آن یعنی از داخل شبستان مسجد، به این ایوان راه یافت .

در ضلع جنوبی این ایوان، شش ستون چوبی با سر ستون هایی دقیقا مشابه ستون وسر ستون‌های داخل شبستان تعبیه شده است، که بار سنگین شقف ایوان را به دوش میکشند . کف این ایوان تقریبا ۵۰ سانتی متر از کف شبستان اصلی مسجد پایین تر است، به همین دلیل ستون‌های آن نیز حدود نیم متر از ستون‌های داخلی شبستان بلند ترند . نکته قابل توجه در این ایوان، این ایست که برای پوشاندن سقف آن، از چوب‌های یک پارچه ای به طول تقریبا پنج متر استفاده شده است .

به علاوه برستون‌های چوبی در این قسمت، نر ده ای چوبی نیز با طرح ساده برای جلو گیری از پرت شدن افراد از ایوان به پایین، تعبیه شده است . کل این مجموعه ایوان، به جلوی مسجد نمایی بسیار دیدنی وزیبا بخشیده شده است . همین بافت جلویی مسجد آن را در میان مساجد کردستان متمایز کرده است .

در ضلع شرقی ایوان مقبرهٔ یکی از امامان جماعت مسجد به تام سید حکیم، قرار دارد . مردم برای تبرک وزیارت، هر روزه آنجا می روند.

زیارتگاه هاجره خاتون

مسجد و زیارتگاه هاجره خاتون سنندج

این امامزاده در خیابان صلاح الدین ایوبی، در محله قدیمی سرتپوله شهر سنندج واقع است. این امامزاده به صورت مجموعه شامل سه حیاط با فضاهای مجاور، مقبره، مسجد و آرامگاه مشایخ و بزرگان سنندج است. مقابر مشایخ با گچ بری‌های زیبا و نقوش گل و گیاه، کار استادان و هنرمندان بزرگ تزیین شده است. در این مجموعه در کنار مسجد، حجره هایی بریا آموزش علوم دینی به طلاب ساخته شده است. بر اساس روایات موجود، این امامزاده شریفه، خواهر امام رضا (ع) است که در سفر آن بزرگوار به خراسان در کردستان فوت نمود و در این مکان به خاک سپرده شد.

مسجد و زیارتگاه هاجر خاتون یکی از مهم‌ترین مسجدهای شهر سنندج محسوب می‌شود که توسط «عارف حاج شیخ شکر الله» مشهور به «شهباز سنه» دژ در محله قدیمی سرتپوله شهر سنندج، بازسازی و توسعه یافت و موقوفات زیادی را برای این مجموعه در .نظر گرفت. همکنون مسجد هاجر خاتون یکی از جاذبه‌های گردشگری و زیارتی شهر سنندج می باشد این امامزاده به صورت مجموعه ای شامل سه حیاط با فضاهای مجاور، مقبره، مسجد و آرامگاه مشایخ و بزرگان سنندج است.

استفاده از معماری سبک کردستانی در ایجاد ایوان ستون دار در سمت جنوب از دیگر ویژگی‌های این بنای تاریخی است.استفاده از گچ بری‌های زیبا و نقوش پی در پی گل و گیاه که به وسیله استادان و هنرمندان بزرگ تزیین شده است یکی از ویژگیهای این مکان است.

در کتاب‌های تاریخ آمده است:در جنب مدفن او « لله یعقوب » مسجدی در کنار مقبره وی بنا کرد که به اسم مسجد هاجره خاتون شهرت یافت. مرحوم حاج شیخ شکرالله (پدر حاج شیخ عبدالله) تعمیر کاملی از آن مسجد به عمل آورد و مرحوم حاج جلالی فرزند مرحوم محمد صادق، یک دانگ از مغازه‌های پاساژ شهبازی را وقف مسجد هاجره خاتون کرد. ساختمان این زیارتگاه دارای دو صحن مناسب و یک حرم کوچک و مسجدی نسبتاً بزرگ، موقوفات، هیئت امناء، خادم و امام جماعت است و محل نذورات فراوان مردم و زیارتگاه خاص و عام می باشد. از شهرهای دیگر و روستاهای اطراف برای زیارت به این محل مراجعه می کنند.